تمریز کردن و مرتب نگه داشتن لباسها ، وسایل و .... می تواند خیلی عادی باشد اما اگر انجام این عمل اجباری و به علت اضطراب زیاد باشد آنگاه به اختلال وسواس عملی شناخته می شود. وسواس عملی در دنیا به OCD معروف است که O به معنی وسواس C به معنی اعمال اجباری و D به معنی اختلال است البته شاخه ی دیگری از این اختلال وجود دارد که افکار وسواسی وجود دارند اما اعمال اجباری با آن همراه نمی باشند که به اختلال O شناخته می شود. وسواس عملی یکی دیگر از شاخه های اختلالات اضطرابی است و همه ی شاخه های این اختلال با اضطراب و ترس همراه است و به صورت کلی اضطراب و انواع تنشها یکی از عوامل عود اختلالات اضطرابی است.

خیلی از مواقع خانواده ها و افراد نگران هستند که آیا دچار این اختلال شده اند و یا اینکه دچار یک حساسیت بیش از حد به آن هستند. در ادامه می خواهم 10 مورد رایجی که در این نوع اختلال مشاهده می شود را معرفی کنم این عوامل توسط دکتر جیف ژیمانسکی، موسس انجمن اختلال وسواس عملی تعریف شده است که برای شما ترجمه کرده ام. دقت کنید مواردی که اشاره می شود برای افرادی که وسواس عملی دارند به عنوان یک عادت می باشد و نباید تصور کنند که با یک حالت بسیار وحشت انگیز و سخت روبرو هستند که اینطور نیست و اختلال وسواس عملی بسیار درمان پذیر است.

10 نشانه ی وسواس عملی

 


1- شستن دستها

شستن اجباری دستها یکی از رایجترین علائم وسواس عملی است که افراد با این نوع اختلال با آن بسیار روبرو می شوند. شستن مداوم و اجباری دستها به علت ترس از آلودگی، یکی از مهمترین نشانه های وسواس عملی است. شستن مرتب دستها می تواند به علت ترس از بیمار کردن افراد دیگر هم باشد، این افراد تصور بیمار کردن دیگران را یک عمل غیراخلاقی می دانند.

چه زمانی باید حتما دنبال معالجه باشید:

اگر بعد از شستن دستهایتان باز هم نگران آلودگی آنها هستید و یا اینکه حتی نگران آن هستید که دستهایتان را موقع شستن درست به همدیگر نمالیده اید و یا اینکه نگران هستید که دچار بیماری های مختلف شوید ( مانند اینکه نگران باشید که از دست زدن به کارت ویزیت مبتلا به ایدز شوید) در این زمان دیگر این نوع شستن دستها عملی اجباری خواهد بود. اگر عادت شستن دستهایتان اینطور باشد که چندین مرتبه پشت سر هم این عمل را انجام دهید و حتی با صابون زیر ناخنهای دستهایتان را تمیز کنید آنگاه این عمل نشانه ای از وسواس عملی خواهد بود.

 


2- تمیز کردن بیش از حد

افرادی که معمولا با وسواس عملی از نوع شست و شو درگیر هستند، با تمیز کردن اجباری نیز روبرو هستند. تمیز کردن دائم خانه به علت فوبیای کثیفی، از جنس شستن اجباری دستها است. اگرچه شستن و تمیز کردن می تواند باعث آرامش فرد و دوری از افکار مزاحم شود اما این آرامش زیاد دوامی نخواهد داشت و دوباره و با قدرت بیشتر، فرد را به تمیز کردن و شستن تحریک می کند.

چه زمانی باید حتما دنبال معالجه باشید:

زمانی که تمیز کردن خانه چندین ساعت در طول روز وقت شما را به خود اختصاص دهد آنگاه یکی از نشانه های وسواس عملی خواهد بود اما اگر برای یک ساعت در روز طول بکشد نشانه ی وسواس عملی نخواهد بود. این عمل می تواند وقتتان را بسیار تلف کند و اگر چنانچه با عمل شستن و تمیز کردن مقاومت کنید آنگاه اضطراب و ترس شدیدی را تجربه خواهید کرد.

3- عادت چک کردن

منظور از عادت چک کردن این است که سه بار ، چهار بار و یا حتی 20 مرتبه برگردید که ببینید که اجاق گازتان خاموش است و یا در خانه اتان بسته شده است. این عادت هم بین افراد با وسواس عملی بسیار رایج است تقریبا یک سوم افراد با وسواس عملی آن را انجام می دهند. علت این رفتار معمولا جلوگیری از صدمه و آسیب به دیگران و حتی احساس گناهی است که این افراد با آن روبرو می شوند.

چه زمانی باید حتما دنبال معالجه باشید:

بسیار عادی است که برای اطمینان یافتن از چیزی آن را دو مرتبه بررسی کنید. اما اگر این عادت، کارهای روزمره اتان را بسیار تحت تاثیر خودش قرار دهد ( به عنوان مثال باعث شود که مرتبا دیر به سرکار برسید) آن زمان این رفتار یکی دیگر از نشانه های وسواس عملی خواهد بود.

4- شمردن

بعضی از افراد با وسواس عملی کارهایشان را براساس اعدای خاص و یا الگویی از اعداد انجام می دهند و یا حتی کارهای که قابل شمارش هستند را مرتبا می شمارند ( مثلا پله هایی که از آنها در حال بالا رفتن هستند را همیشه می شمارند). این اعمال را همه افراد به عنوان خرافات می شناسند. به عنوان مثال فردی که عددی مانند 7 را خوب می داند اگر در یک زمان 7 قدم برندارد فکر می کند به خود و یا دیگری آسیبی وارد خواهد کرد.

چه زمانی باید حتما دنبال معالجه باشید:

همیشه باید از خودمان بپرسیم که آیا این اعمال واقعا می تواند مفهوم و کارکرد خاصی در زندگی ایفا کند؟ اگر شمردن باعث اذیت شما و یا افراد دیگر نشود، می تواند یک منحرف کننده خوب برای افکار باشد. اما افرادی به من مراجعه می کنند که نمی توانند اعداد را از ذهنشان بیرون کنند.

5- دسته بندی

افراد با وسواس عملی کلا طبقه بندی وسایل را براساس حد کمال و بی نقص بودن آن انجام می دهند. " باید همه چیز به نظرکامل و بی نقص باشد و وسایل به صورت قرینه قرار داشته باشند و تعدادشان هم بسیار مهم است" این نوع حساسیت به عنوان وسواس عملی در طبقه بندی و قرینه سازی اجسام شناخته می شود.

چه زمانی باید حتما دنبال معالجه باشید:

دکتر ژیمانسکی می گوید " من علاقه ی خاصی به طبقه بندی اجسام و وسایل دارم و دوست دارم همه چیز دسته بندی شود، اما خوب همیشه اینکار مقدور نمی باشد" این نوع از طبقه بندی در واقع براساس علاقه ی شخصی فرد به تمیز بودن و دسته بندی است اما فردی که وسواس عملی دارد این مسئله را به عنوان یک علاقه و میل باطنی نمی داند بلکه از انجام آن برای کاهش اضطراب استفاده می کند.

6- افکار خشن و آسیب زدن به خود و دیگران

همه ی افراد فکرهایی زودگذری در مورد حرکاتی خشن را در بعضی از مواقع تجربه می کنند.  براساس تحقیقات به عمل آمده ثابت شده است که هرچقدر افراد برای سرکوب این افکار تلاش کنند این افکار قدرت بیشتری بدست می گیرند. افراد با وسواس عملی تلاش بیشتری برای سرکوب این نوع از افکار انجام می دهند چون وجود این افکار را اصلا نمی توانند قبول کنند.

چه زمانی باید حتما دنبال معالجه باشید:

همیشه مهم است که یادمان باشد که همه ی انسانها، با یکسری از افکار ناخوشایند در ذهنشان روبرو می شوند. اما اگر از فکر اینکه کسی به شما حمله کند باعث شود که از پارک رفتن خودداری کنید و یا اینکه از ترس سلامتی مادرتان در طول روز چندین مرتبه به او تماس بگیرید آنگاه این عمل یکی از نشانه های وسواس عملی خواهد بود. 

7- افکار ناخواسته جنسی

این مورد هم از همان جنس افکار خشن است که افراد با وسواس عملی رفتارهای جنسی نامناسب را در بسیاری از مواقع تجربه می کنند. افراد با وسواس عملی تصور می کنند که این اعمال را با همکار خود و یا حتی کودکی خردسال انجام می دهند که باعث وحشت بسیارشان می شود  و یا حتی می ترسند که همجنسباز شوند ( این موارد را افراد با وسواس بسیار گزارش می دهند البته بعضی ها هم از بیان آن به روانشناسشان طفره می روند).

چه زمانی باید حتما دنبال معالجه باشید:

بیشتر افرادی که با این نوع از افکار روبرو می شود به خود می گویند که من واقعا قصدی برای انجام این کار را ندارم و این فکرها بیانگر شخصیت من نیستند. اما افراد با وسواس عملی فکر می کنند که تنها خودشان این نوع از فکرها را تجربه می کنند و از روبرو شدن با این نوع از فکرها بسیار ناراحت و نا امید می شوند. حال اگر این نوع از افکار باعث دوری از افراد دیگر شود بنابراین این عمل یکی دیگر از نشانه های وسواس عملی خواهد بود.


8- حساسیت به روابط بین فردی

افراد با وسواس عملی بسیار روی روابطشان با دوستان ، همسر ،  همکارها و اعضای خانواده اشان حساس هستند. و از تصور اینکه حرف بی تاملی بزنند و باعث ناراحتی کسی شود بسیار خودشان را اذیت می کنند و یا اینکه کوچکترین عدم درک را عامل کدر شدن روابط با همسرشان می دانند. این تصور ذهنی می تواند برگرفته از حس مسئولیت پذیری بیش از حد این افراد باشد و یا به علت احساس عدم اطمینان باشد.

چه زمانی باید حتما دنبال معالجه باشید:

اینکه روابط با نامزد و همسر از بین برود هرکسی را دچار حساسیت می کند و این تنها مخصوص افراد با وسواس عملی نیست. اما اگر این ترسها مرتب ذهنتان را درگیر می کند و از اینکه به خودتان شک دارید و فکر می کنید که فرد خوبی نیستید و به خودتان بسیار سخت می گیرید آنگاه این حساسیت هم یکی دیگر از نشانه های وسواس عملی است.


9- اطمینان یافتن افراطی

یکی از راه هایی که افراد با وسواس عملی سعی می کنند اضطرابشان را کاهش دهند سوال کردن و اطمینان یافتن از دوستان و اعضای خانواده اشان است. به طور مثال اگر این افراد در جمعی احساس کنند که مرتکب خطایی شده اند چندین مرتبه از افراد دیگر در مورد آن سوال می پرسند. این نوع اطمینان یافتن ( به طور مثال مرتبا از دوستتان بپرسید که آیا واقعا خانه اتان تمیز است و یا نه) برای جلوگیری از اعمال اجباری است که وسواس شما را به آن تحریک می کند.

چه زمانی باید حتما دنبال معالجه باشید:

بسیاری از افراد برای اطمینان از رفتارهایشان از افراد دیگر سوال می پرسند اما اگر شما دائما سوالی تکراری را از دوستانتان بپرسید آنگاه این عمل نشانه ی وسواس عملی است. هرچقدر بیشتر برای اطمینان یافتن از دوستانتان سوال بپرسید وسواستان بیشتر می شود.

10- اختلال خود زشت انگاری

اختلال خود زشت انگاری (BDD) می تواند یکی از نشانه های وسواس عملی باشد در این نوع اختلال فرد تصور می کند قسمتهایی از بدنش قابل قبول نمی باشد که معمولا این حس در مورد بینی ، پوست و مو می باشد (  اختلال خود زشت انگاری متفاوت تر از اختلال تغذیه است و در این اختلال فرد روی وزن و غذایش حساسیت زیادی ندارد). افکاری که همراه اختلال خود زشت انگاری هستند بسیار به افکار وسواس عملی شبیه هستند. بیشتر افرادی که اختلال خود زشت انگاری دارند معمولا دچار وسواس عملی هم هستند و این افراد همانطور که نگران ظاهرشان هستند روی تمیزی بدنشان هم بسیار حساس هستند.  

چه زمانی باید حتما دنبال معالجه باشید:

طبیعی است اگر شما از بعضی از قسمتهای بدنتان خوشتان نیاید. اما افرادی که دچار اختلال خودزشت انگاری هستند روزانه چندین ساعت ظاهر خودشان را در آینه بررسی می کنند. این افراد، ظاهرشان را در نگاه دیگران و خودشان بسیار پراهمیت می داند و این حساسیت هم می تواند باعث دوری آنها از دیگران شود.

  

انجمن تخصصی اختلالات اضطرابی   www.RelaxZone.IR